05:32 ICT Chủ nhật, 25/09/2022

Trang nhất » Tin Tức » Tin văn hóa, xã hội

Đôi nét về văn hóa dân gian

Thứ sáu - 01/01/2016 06:04 View: 618
Nhân kỳ nghỉ tết dương lịch 2016, mời bạn bốn phương hãy lên với Điện Biên - vùng đất của những võ công “chấn động địa cầu” hơn 60 năm trước. Giữa tiết trời mùa xuân Tây Bắc vừa đủ để du ngoạn, bạn sẽ có cơ hội được thưởng lãm những nét văn hóa phong phú, đa dạng của những tộc người thiểu số hiếm hoi và cả những tộc người mà nét văn hóa đã trở thành phổ quát, trên bình diện chung giữa thời đại giao lưu và hội nhập...

      Ông Lò Ngọc Duyên - Trưởng ban Điều phối Trung tâm Bảo tồn và Phát triển tri thức các dân tộc Điện Biên, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên, nguyên Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Điện Biên, cho rằng: Ngoài những danh lam thắng cảnh hoặc những di tích lịch sử - văn hoá, điều mà chúng ta thường nghĩ đến là bản sắc văn hoá truyền thống gắn với đời sống mọi mặt của các tộc người. Mỗi tộc người sở hữu một sắc thái văn hoá với những nét khác biệt căn bản và không thể trộn lẫn. Chính điều đó đã làm nên sức hấp dẫn của “Vùng văn hoá Tây Bắc” - một trong số bảy vùng văn hoá Việt Nam...
 

Phục dựng Xên bản xã Thanh Chăn. Ảnh: Thu Loan
 
          Như tin mới đưa, ngày 16/12/2015, tại bản Nặm Pọng, xã Mường Đăng, UBND huyện Mường Ảng phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức lễ công bố và trao chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Tết Nào pê chầu của dân tộc Mông đen bản Nặm Pọng, xã Mường Đăng. Dịp này sắp diễn ra Tết cổ truyền của dân tộc Mông, bất giác chúng tôi nhớ lại bữa ăn tết với đồng bào Mông khu vực Na Cô Sa (thuộc xã Mường Toong, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu cũ; nay là xã Na Cô Sa, huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên), cách đây gần 20 năm. Một cụ già người Mông giảng giải cho tôi biết là theo đúng phong tục truyền thống thì bàn thờ của các gia đình kiêng không được lau bằng giẻ, không được rửa bằng nước, cũng không được quét dọn bằng chổi chít, chổi lông; mà chỉ được quét bằng chiếc chổi tre 3 ngọn, do người già tự tay chặt về từ một đỉnh núi hướng đông. Trên bức vách phía sau bàn thờ (thường bố trí ở gian đối diện với cửa chính), đồng bào dán các họa tiết cách điệu hình nhân và hình các giống gia súc, sơn cầm, bằng giấy dó, do các thầy cúng cắt vẽ một cách đơn giản. Người Mông tự làm lấy hương để thắp và chỉ làm một loại hương cây, dáng thẳng, không thơm lắm nhưng cháy lâu vì nén rất to.
Nếu có dịp, bạn hãy lên chơi chợ vùng biên Dào San (xã Dào San, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu), nhưng phải lên đúng buổi chợ phiên, tức vào sáng chủ nhật hàng tuần. Từ khoảng cách cả cây số ta đã ngửi thấy mùi phở chua của người Dao. Đó là món phở rất cầu kỳ trong khâu chế biến với nhiều thứ gia vị trộn lẫn trong bánh phở; có cả khoai lang, thịt lợn ba chỉ và dạ dày lợn thái từng sợi mỏng rồi xào mỡ vàng ươm, rưới lên lớp nước dấm nghệ, vài lát ớt chín đỏ thái chéo tay. Thưởng thức món phở chua, thực khách không chỉ bị hấp dẫn về mùi vị, mà còn có cái cảm giác “ngon mắt” về màu sắc. Cũng tại đây, có các món ăn có cùng nguồn gốc từ thịt lợn: Thịt lợn ướp bột gạo chua, thịt lợn nướng, lợn sữa quay nhồi lá mác mật vàng rộm... Người ta bảo những món ăn này nếu được nhắm cùng rượu Lẩu pảng thì mới thật sự “không chê vào đâu được”. Rượu Lẩu pảng được chưng cất từ bột cây báng đực sống lâu năm trên núi đá, men làm từ quả trầm hương (nơi không có trầm hương thì thay bằng thảo quả), ủ sâu dưới đất một tháng. Khi tiết trời vào thu lãng đãng sương mù, chum rượu (dạng nguyên liệu) được đào lên, đem phơi sương vài hôm rồi mới chưng cất. Lúc này, rượu Lẩu pảng trở thành thứ rượu thuốc thượng hạng, có tác dụng điều hoà khí huyết và chữa trị được một số bệnh thông thường. Đặc biệt cánh đàn ông nếu mỗi tối chơi đôi chén, thì thôi, cứ là cả đêm sùng sục vì sự “vật vã” của bản ngã phái mạnh...

       Nói về văn hoá các dân tộc thiểu số Tây Bắc, một trong những nét không thể không đề cập và cũng là cái mà chúng ta dễ nhận biết nhất, đó là văn hoá mặc (văn hoá thể hiện trên trang phục). Có người, ở một phạm vi nghiên cứu rộng hơn, gọi đó là “văn hoá thổ cẩm”. Xuất phát từ nền sản xuất tự cung tự cấp, nhiều dân tộc thiểu số ở Điện Biên biết sản xuất thổ cẩm và sử dụng thổ cẩm, một trong những dân tộc điển hình là dân tộc Thái. Trong môi trường sống miền núi với những công việc nương rẫy bụi bặm và nhọc nhằn, thì cùng với kiểu dáng trang phục, màu chàm sẽ trở nên tiện lợi, thích hợp hơn trong lao động, sinh hoạt cũng như các dịp lễ tiết. Từ những bộ váy áo trên nền chàm dân dã, thêm một số hoạ tiết trang điểm bởi các loại vải màu hoặc đường thêu móc cầu kỳ, các dân tộc: Mông, Dao, Lự, Cống, Kháng, Si La, Hà Nhì, La Hủ... đã mặc nhiên gửi đi những “thông điệp” mang tính xác nhận bản ngã một tộc người. Rõ ràng, trong sự thống nhất có sự khu biệt, rạch ròi - trên cái nền chàm chung có những nét hoa văn đặc trưng của một dân tộc đặc trưng.
Hầu hết trang phục vải chàm hình thành từ chất liệu bông sợi, trừ số ít từ giống cây lanh hoặc một số loại cây khác. Trải qua hàng loạt các công đoạn, người phụ nữ đổ vào đấy không biết bao nhiêu công sức và tất nhiên cả phần trí tuệ, để tạo nên những đường nét hoa văn tinh xảo, tao nhã, độc đáo, cầu kỳ... Thế hệ trước truyền lại thế hệ sau, trên cơ sở vừa kế thừa vừa sáng tạo, để làm nên những bộ váy áo rực rỡ màu sắc, uyển chuyển bởi mũi chỉ đường thêu. Điều đặc biệt là người ta không dành hẳn vài ngày, một tuần hay một tháng để chuyên tâm vào công việc dệt vải, mà thường chỉ làm vào thời gian rảnh rỗi. Bởi vậy mà có những gia đình nếu điều kiện không gian rộng rãi, người ta lập hẳn vài bộ khung dệt, trên đó lúc nào cũng mắc sẵn sợi, người phụ nữ rỗi lúc nào là ngồi vào khung dệt lúc đó và có thể dệt vải được ngay. Có dân tộc (ví dụ dân tộc Cống) khi cô dâu về nhà chồng, trong hành trang hồi môn thiếu gì thì thiếu nhưng nhất thiết phải có một cái áo để biếu bố chồng, một cái váy để biếu mẹ chồng. Thông qua cái áo và váy này, bố mẹ chồng có thể đoán biết được sự khéo léo, tính kiên trì và chăm chỉ lao động của nàng dâu. Lại có dân tộc người ta lúc sống muốn mặc gì tuỳ ý, nhưng khi chết nhất thiết phải được liệm trong bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình (ở đây, tiêu biểu phải kể đến người phụ nữ Mông trắng). Đó chính là một cách để bảo tồn văn hóa dân tộc, thông qua văn hóa mặc.

         Ngay trong tình yêu nam nữ, bản sắc văn hoá vùng cao được thể hiện qua rất nhiều dạng thức: Tục chọc sàn của người Thái, tục cướp vợ của người Mông, tục trùm chăn của người Hà Nhì... Xin đừ h”: Chọc sàn - cướp vợ - trùm chăn một cách thô thiển và dung tục; bởi vì, chọc đấy nhưng không làm ai đau, cướp đấy nhưng không làm ai bực mình và trùm chăn thật đấy nhưng không có hành vi vụng trộm nào cả. Thậm chí, xung quanh những phong tục này còn có các truyền thuyết rất hay, rất văn hoá và rất đạo đức, nhưng thật tiếc do khuôn khổ bài viết có hạn nên chúng tôi không thể đề cập ở đây. Một trong những phong tục ngày xuân của người Hà Nhì, đó là lễ cúng rừng năm mới được tổ chức với sự tham gia hào hứng và tự giác, của cộng đồng dân tộc Hà Nhì trong phạm vi ít nhất một bản. 

        Sau khi tỉnh Lai Châu được chia tách thành hai tỉnh Lai Châu và Điện Biên (1/2004), thay vì có một cộng đồng 21 dân tộc trước kia thì tỉnh Điện Biên còn 19 dân tộc cộng cư; trong đó có những dân tộc rất ít người, với lịch sử thiên di đầy gian khổ xa xưa. Về lý thuyết, phần lớn các loại hình di sản văn hóa phi vật thể vẫn tồn tại trong đời sống nhân dân, những nghệ nhân am hiểu các loại hình di sản trên chủ yếu là người già, còn lại tầng lớp thanh, thiếu niên ít tiếp cận và sự hiểu biết về các loại hình di sản trên còn không ít những hạn chế đáng tiếc. Mặt khác, những năm gần đây do tác động của nền kinh tế thị trường đã có ảnh hưởng lớn tới phong tục tập quán của các dân tộc. Do vậy nhiều loại hình di sản văn hóa trên địa bàn đã và đang có nguy cơ bị mai một, pha tạp và thậm chí thất truyền. Đó là một thách thức đặt ra với tất cả chúng ta, nhất là với những người, những ngành liên quan trực tiếp...

Nguồn tin: Báo Điện Biên Phủ

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Liên kết nhanh






Các công trình trọng điểm trên địa bàn thành phố Điện Biên Phủ
Công khai ngân sách
Phản ánh kiến nghị
Tài liệu kỳ họp HĐND TP Điện Biên Phủ
Tài liệu tập huấn UBND Thành phố
Đô thị miền núi các tỉnh phía Bắc Thành phố Điện Biên Phủ qua các năm
Mua sắm tập trung
Quy hoạch - Kế hoạch
Văn bản QPPL Chính phủ
Văn bản QPPL của tỉnh
Nội dung họp UBND
Tài liệu kỳ họp HĐND TP Điện Biên Phủ
Đề tài khoa học
10 năm thành lập Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông Điện Biên